Endometriozis nedir?

Endometriozis, rahmin iç tabakasına (endometrium) benzeyen dokunun rahim dışında, çoğunlukla pelvis içinde (yumurtalıklar, tüpler, karın zarı) bulunduğu kronik bir hastalıktır. En sık ağrıya ve gebelik güçlüğüne yol açar, ancak herkeste şikayet olmayabilir. Kesin bir tedavisi yoktur; şikayetleri azaltmaya yönelik seçenekler vardır.

Endometriozis ne kadar yaygın?

Kesin sıklık bilinmiyor, çünkü tanı koymak zor ve uzun sürüyor. ESHRE 2022 kılavuzuna göre genel kadın nüfusunda tahmini görülme sıklığı %2 ile %10 arasındadır; gebelik sorunu yaşayan kadınlarda ise %50’ye kadar çıkabilir. Bu tahminlerle dünyada üreme çağında en az 190 milyon kişinin etkilendiği hesaplanıyor.

Hastalık östrojenle beslendiği için en çok üreme çağında görülür, ancak etkileri menopoza kadar ve sonrasında da sürebilir.

Endometriozise ne yol açar?

Kesin neden bilinmiyor. Üzerinde en çok durulan kuramlar şunlardır:

• Adet kanının bir kısmının tüplerden karın boşluğuna doğru geri akması (retrograd menstruasyon).
• Ailesel yatkınlık; yakın akrabasında endometriozis olanlarda sık görülüyor.
• Bağışıklık sistemi ve hormonlarla ilgili etkenler.

Hiçbir kuram tek başına her olguyu açıklayamıyor. Önemli olan şu: endometriozis sizin yaptığınız ya da yapmadığınız bir şeyden kaynaklanmaz.

Endometriozis türleri nelerdir?

ESHRE kılavuzu hastalığı üç ana görünümde tanımlar:

Tür	Nerede görülür?	Kısaca
Yüzeysel peritoneal	Karın zarının yüzeyi	En yaygın görünüm; görüntülemede çoğu zaman görülmez
Yumurtalık endometriomu	Yumurtalık	Halk arasında “çikolata kisti” olarak bilinir, ayrıntı için çikolata kisti yazımıza bakın
Derin endometriozis	Karın zarının altına işleyen odaklar; bağırsak, mesane gibi organlar	Daha ağır belirtilere yol açabilir, uzman merkezde değerlendirilmesi önerilir

Derin endometriozis, bazı çalışmalarda hastaların yaklaşık %5 ile %12’sinde bağırsağı tutan formuyla bildirilmiştir.

Endometriozis evreleri ne anlama gelir?

Hastalık sıklıkla rASRM sınıflaması ile I’den IV’e kadar evrelenir. Ancak ESHRE kılavuzu, bu evre ile şikayetlerin şiddeti arasında ikna edici bir ilişki olmadığını belirtir. Yani evresi düşük bir hastalık çok ağrılı, evresi yüksek bir hastalık az şikayetli olabilir. NICE kılavuzu da tedavinin evreye göre değil, kişinin belirtilerine, önceliklerine ve tercihlerine göre planlanmasını önerir.

Endometriozis zamanla ilerler mi?

Herkeste aynı seyretmez. İlaç veya cerrahi çalışmalarında plasebo koluna giren kadınların yaklaşık %29’unda 3 ile 6 ay sonra hastalık skorunda artış, %29’unda değişiklik olmaması, %42’sinde ise azalma bildirilmiştir (ESHRE 2022’de aktarılan veri). Veriler küçük gruplara dayanıyor ve dikkatle yorumlanmalıdır.

Belirtileriniz varsa ne yapabilirsiniz?

Belirtileri tanımak ilk adımdır. Belirtiler sayfamızı okuyabilir, belirti kontrol listesini doldurarak doktorunuza götüreceğiniz bir özet hazırlayabilirsiniz. Tanı yolunu merak ediyorsanız tanı sayfasına göz atın.